Spory transakcyjne i postransakcyjne

Sytuacje konfliktowe krystalizują się zazwyczaj w fazie przedkontraktowej lub w momencie zbliżania się do tzw. zamknięcia. Spory transakcyjne często dotyczą zerwania negocjacji na zaawansowanym etapie. Może to rodzić odpowiedzialność odszkodowawczą w ramach tzw. culpa in contrahendo. Ważnym obszarem sporów jest również interpretacja warunków zawieszających, od których spełnienia strony uzależniły dojście transakcji do skutku. Skuteczne zarządzenie takim konfliktem wymaga weryfikacji, czy strona odmawiająca zamknięcia umowy działała w dobrej wierze, czy też próbuje uchylić się od zobowiązań z przyczyn rynkowych, nieprzewidzianych w kontrakcie.

Większość konfliktów wybucha już po przejęciu kontroli nad podmiotem, gdy strony przystępują do ostatecznego rozliczenia transakcji. Spory posttransakcyjne najczęściej koncentrują się wokół mechanizmów takich jak korekta ceny oparta na bilansie zamknięcia lub wartości kapitału obrotowego netto. Częstym punktem zapalnym jest:

• kwestionowanie pozycji księgowych wpływających na ostateczną wycenę,
• różnica w interpretacji standardów rachunkowości przyjętych do sporządzenia sprawozdań,
• spory o earn-out, czyli dodatkową płatność uzależnioną od przyszłych wyników finansowych spółki,
• zarzuty dotyczące manipulowania wynikiem finansowym w okresie referencyjnym przez poprzedni zarząd.

Ważnym elementem ochrony kupującego są złożone przez sprzedającego oświadczenia dotyczące stanu prawnego i faktycznego przedsiębiorstwa. Spory posttransakcyjne na tym tle powstają, gdy po zakupie ujawniają się wady ukryte, np. nieujawnione zobowiązania podatkowe, toczące się postępowania administracyjne lub brak kluczowych licencji. Warto zbadać zasadność roszczeń odszkodowawczych wynikających z naruszenia tych zapewnień, biorąc pod uwagę ustalone w umowie limity odpowiedzialności oraz progi bagatelności. Skuteczna obrona lub dochodzenie praw wymaga zachowania restrykcyjnych terminów notyfikacji wad.

Jakie znaczenie mają audyty due diligence w ograniczaniu ryzyka sporów?

Choć badanie due diligence ma na celu identyfikację ryzyk przed zakupem, jego wyniki stanowią fundament dla późniejszej argumentacji procesowej. Spory transakcyjne często opierają się na analizie tego, co kupujący wiedział lub przy zachowaniu należytej staranności powinien był wiedzieć w momencie podpisywania umowy (tzw. sandbagging). Dobrze jest zweryfikować rzetelność przygotowanego raportu z badania i odpowiednio uregulować tę kwestię w umowie, ponieważ pozwala to precyzyjnie rozgraniczyć ryzyka, które kupujący zaakceptował, od tych, za które sprzedający ponosi pełną odpowiedzialność gwarancyjną.

Ze względu na skomplikowany charakter finansowy, spory posttransakcyjne rzadko trafiają przed sądy powszechne, a znacznie częściej są rozstrzygane w drodze arbitrażu handlowego. Należy przede wszystkim skupić się na analizie klauzul arbitrażowych, pozwalających na powołanie arbitrów posiadających specjalistyczną wiedzę z zakresu finansów i M&A. Alternatywą jest powołanie niezależnego eksperta, którego zadaniem jest wiążące rozstrzygnięcie wyłącznie spornych pozycji w bilansie zamknięcia. Takie podejście pozwala na szybsze zakończenie konfliktu i uniknięcie długotrwałego procesu sądowego, który mógłby negatywnie wpłynąć na bieżącą działalność operacyjną spółki.

Prewencja sporów zaczyna się na etapie redagowania umowy sprzedaży udziałów (SPA). Dobrze jest zwrócić uwagę na precyzyjne zdefiniowanie pojęć finansowych oraz wprowadzenie jasnych procedur zgłaszania roszczeń. Spory posttransakcyjne można ograniczyć poprzez stosowanie mechanizmów escrow, czyli blokady części ceny na rachunku powierniczym na poczet potencjalnych roszczeń. Odpowiednia konstrukcja postanowień dotyczących ograniczenia odpowiedzialności oraz jasne określenie ciężaru dowodu pozwalają stronom na bezpieczniejsze przeprowadzenie procesu wyjścia z inwestycji lub przejęcia nowego podmiotu.