Fundacja rodzinna a działalność gospodarcza
20-11-2026

Fundacja rodzinna a działalność gospodarcza

Fundacja rodzinna jest osobą prawną, która służy gromadzeniu majątku, zarządzaniu nim w interesie beneficjentów oraz spełnianiu świadczeń na ich rzecz. Nie stanowi jednak nowej formy prawnej dla prowadzenia dowolnego biznesu. Może wykonywać działalność gospodarczą, ale tylko w zakresie wskazanym w ustawie o fundacji rodzinnej.

Statut fundacji rodzinnej a działalność gospodarcza

Statut jest podstawowym dokumentem fundacji rodzinnej. Fundator ustala go w formie aktu notarialnego. Określa on między innymi szczegółowy cel fundacji, beneficjenta albo sposób jego określenia, zakres jego uprawnień oraz zasady prowadzenia listy beneficjentów. Statut wskazuje również wartość funduszu założycielskiego, która nie może być niższa niż 100 000 zł.

Zakres działalności gospodarczej fundacji wynika przede wszystkim z ustawy. Statut nie może go rozszerzać. Powinien jednak pozostawać z nim spójny, zwłaszcza gdy zawiera zasady zarządzania majątkiem, wypłat świadczeń lub wytyczne inwestycyjne.

Dobrze przygotowany statut porządkuje sposób podejmowania decyzji przez organy fundacji. Pozwala także ustalić, kto może otrzymywać świadczenia, na jakich zasadach są prowadzone sprawy fundacji oraz jakie działania wymagają dodatkowej zgody. Sam zapis w statucie nie sprawia jednak, że dana aktywność staje się dozwolona. Każda czynność powinna mieścić się w ustawowym katalogu.

Jaką działalność gospodarczą może prowadzić fundacja rodzinna?

Ustawa przewiduje zamknięty katalog działalności gospodarczej, którą może wykonywać fundacja rodzinna. Oznacza to, że fundacja nie może swobodnie wybierać branży ani prowadzić działalności operacyjnej na takich samych zasadach jak spółka handlowa czy jednoosobowa działalność gospodarcza.

Dozwolone są w szczególności:

  1. zbywanie mienia, o ile nie zostało ono nabyte wyłącznie w celu dalszej odsprzedaży;
  2. najem, dzierżawa lub udostępnianie mienia do korzystania na innej podstawie;
  3. przystępowanie do spółek handlowych, funduszy inwestycyjnych, spółdzielni i podmiotów o podobnym charakterze oraz uczestnictwo w nich;
  4. nabywanie i zbywanie papierów wartościowych, instrumentów pochodnych oraz praw o podobnym charakterze;
  5. udzielanie pożyczek beneficjentom, spółkom kapitałowym, w których fundacja posiada udziały lub akcje, a także spółkom osobowym, w których uczestniczy jako wspólnik;
  6. obrót zagranicznymi środkami płatniczymi należącymi do fundacji, jeżeli służy dokonywaniu płatności związanych z jej działalnością;
  7. określona produkcja przetworzonych produktów roślinnych i zwierzęcych;
  8. gospodarka leśna.

Katalog należy interpretować ostrożnie. Jeżeli planowana czynność nie mieści się w żadnej z tych grup, nie należy zakładać, że będzie objęta preferencyjnym modelem opodatkowania fundacji rodzinnej.

Zbywanie mienia, najem, udziały, pożyczki i pozostałe dozwolone aktywności

Fundacja może sprzedać należące do niej mienie, na przykład nieruchomość, dzieło sztuki lub inny składnik majątku. Istotne jest jednak, czy przedmiot został nabyty wyłącznie w celu dalszej odsprzedaży. Fundacja rodzinna nie powinna więc wykorzystywać tego rozwiązania do prowadzenia regularnego handlu towarami.

Ograniczenie dotyczące celu nabycia nie obejmuje praw wynikających z uczestnictwa w spółkach, funduszach, spółdzielniach i podobnych podmiotach. Nie dotyczy również papierów wartościowych, instrumentów pochodnych oraz praw o podobnym charakterze. Fundacja może zatem posiadać i zbywać tego rodzaju aktywa w ramach zarządzania majątkiem.

Najem, dzierżawa i inne formy odpłatnego udostępniania mienia są dopuszczalne. Fundacja może przykładowo wynajmować należący do niej lokal, budynek lub grunt. Ustawa nie uzależnia tej możliwości od jednorazowego charakteru najmu. Znaczenie ma to, czy fundacja udostępnia własne mienie, a nie prowadzi działalność usługową wykraczającą poza ustawowy zakres.

Fundacja może także uczestniczyć w spółkach handlowych i funduszach inwestycyjnych. To właśnie za pośrednictwem spółek zależnych lub podmiotów, w których fundacja posiada udziały, może być prowadzona działalność operacyjna. Fundacja nie powinna jednak samodzielnie przejmować bieżącej działalności handlowej, usługowej lub produkcyjnej takiej spółki.

Pożyczki mogą być udzielane wyłącznie beneficjentom oraz podmiotom wskazanym w ustawie. Nie obejmuje to dowolnych kontrahentów ani osób trzecich. Każda pożyczka powinna mieć przejrzyste warunki, udokumentowaną podstawę oraz zgodność z zasadami reprezentacji fundacji.

Szczególne warunki dotyczą działalności rolniczej. Próg 50% odnosi się do przetwarzanych produktów roślinnych i zwierzęcych. Produkty pochodzące z własnej uprawy, hodowli lub chowu muszą stanowić co najmniej połowę danego produktu. Zarówno ta działalność, jak i gospodarka leśna mogą być prowadzone wyłącznie w związku z gospodarstwem rolnym.

Kiedy działalność fundacji rodzinnej wykracza poza dozwolony zakres?

Przekroczenie dozwolonego zakresu następuje wtedy, gdy fundacja wykonuje działalność niewymienioną w art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej. Przykładem może być bezpośrednie prowadzenie sklepu, świadczenie usług na rzecz klientów, produkcja towarów lub handel prowadzony poza warunkami wskazanymi w ustawie.

Nie należy jednak utożsamiać działalności gospodarczej z działalnością niedopuszczalną. Fundacja może wykonywać działalność gospodarczą w sposób stały, jeżeli mieści się ona w ustawowym katalogu. Regularny najem własnej nieruchomości albo uczestnictwo w spółkach nie stają się niedozwolone wyłącznie dlatego, że przynoszą stały dochód.

Wątpliwości może wywołać przede wszystkim sprzedaż mienia. Sama liczba transakcji nie przesądza jeszcze o ich ocenie, ale znaczenie ma cel nabycia danego składnika majątku. Jeżeli fundacja kupuje towary wyłącznie po to, aby je dalej odsprzedawać, taka aktywność może wykraczać poza model przewidziany w ustawie.

W przypadku działalności operacyjnej właściwym rozwiązaniem może być prowadzenie jej przez spółkę, w której fundacja rodzinna uczestniczy. Fundacja pozostaje wtedy właścicielem udziałów lub akcji oraz zarządza majątkiem, natomiast bieżącą sprzedażą, świadczeniem usług i zatrudnieniem zajmuje się odrębny podmiot.

Niedozwolona działalność fundacji rodzinnej – konsekwencje podatkowe i ryzyka

Dochód fundacji rodzinnej osiągnięty z działalności wykraczającej poza ustawowy katalog podlega opodatkowaniu CIT według stawki 25%. Podatek nie jest liczony od całego przychodu. Przy ustalaniu dochodu uwzględnia się koszty uzyskania przychodu związane z daną działalnością.

Nie można więc przyjąć, że pojedyncza czynność spoza katalogu automatycznie odbiera fundacji wszystkie preferencje podatkowe. Konsekwencje dotyczą przede wszystkim dochodu z aktywności, która nie mieści się w zakresie wskazanym w ustawie. Mimo to kwalifikacja konkretnej czynności ma duże znaczenie, ponieważ błędne rozliczenie może prowadzić do zaległości podatkowej i konieczności zapłaty odsetek.

Ryzyko zwiększa się, gdy działania fundacji są pozorne albo dokumentacja nie pokazuje ich rzeczywistego celu. Warto więc zachowywać dokumenty potwierdzające źródło finansowania, sposób nabycia mienia, podstawę prawną transakcji oraz decyzje organów fundacji.

Nie każda kwestia wymaga od razu zastosowania przepisów o przeciwdziałaniu unikaniu opodatkowania. Klauzula GAAR może jednak mieć znaczenie przy konstrukcjach sztucznych, których głównym celem jest uzyskanie korzyści podatkowej sprzecznej z celem przepisów. Dlatego fundacja nie powinna być wykorzystywana wyłącznie jako narzędzie do przenoszenia majątku lub dochodów bez rzeczywistego uzasadnienia gospodarczego i rodzinnego.

Beneficjenci, wypłaty i bezpieczny model działania fundacji rodzinnej

Beneficjentem fundacji rodzinnej może być osoba fizyczna albo organizacja pożytku publicznego. Zakres uprawnień beneficjenta wynika ze statutu oraz listy beneficjentów prowadzonej przez zarząd. Świadczenia mogą przybrać formę pieniężną, rzeczową albo polegać na przekazaniu określonych praw.

Wypłata świadczenia wiąże się z obowiązkami podatkowymi. Co do zasady fundacja rodzinna płaci 15% CIT od wartości przekazywanego świadczenia. Sytuacja beneficjenta w PIT zależy natomiast od jego relacji z fundatorem oraz od proporcji mienia wniesionego do fundacji przez poszczególnych fundatorów. Z tego względu nie należy zakładać, że każda wypłata dla osoby bliskiej będzie automatycznie zwolniona z PIT.

Przed wypłatą warto sprawdzić, czy beneficjent jest wskazany zgodnie ze statutem, czy świadczenie mieści się w jego uprawnieniach oraz jaka jest aktualna proporcja mienia dla celów podatkowych. Znaczenie ma również poprawne udokumentowanie uchwały lub innej decyzji stanowiącej podstawę wypłaty.

Bezpieczny model działania fundacji rodzinnej wymaga bieżącej kontroli planowanych czynności. Przed zawarciem umowy warto ustalić, czy dana aktywność jest wskazana w art. 5 ustawy, czy nie narusza postanowień statutu oraz jakie wywoła skutki podatkowe. Pomocne jest także oddzielenie majątku fundacji od majątku prywatnego fundatora, beneficjentów i spółek prowadzących działalność operacyjną.

Przy nietypowych inwestycjach, wypłatach lub zmianach struktury majątkowej warto wcześniej przeanalizować zgodność planowanego modelu z ustawą, statutem i zasadami opodatkowania fundacji rodzinnej.

Ta strona nie wykorzystuje plików cookies. Więcej informacji znajdziesz w

Przeczytaj politykę prywatności