Jak wygląda opodatkowanie fundacji rodzinnej w Polsce?

Fundacja rodzinna jest stosunkowo nowym rodzajem osoby prawnej w Polsce. Ustawodawca nadał jej własne zasady rozliczeń, które różnią się od klasycznych form prowadzenia biznesu. W artykule przeczytasz, jak brzmią najważniejsze zasady dotyczące rozliczeń podatkowych w tego rodzaju podmiocie i na co zwrócić uwagę przed podjęciem decyzji o założeniu lub zaangażowaniu się w fundację rodzinną.

Podstawy prawne opodatkowania fundacji

Najważniejszymi aktami prawnymi w przypadku fundacji rodzinnej są:

ustawa o fundacji rodzinnej z 26 stycznia 2023 r.;
ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. z późniejszymi zmianami o podatku dochodowym od osób prawnych, czyli tzw. ustawa o CIT.

To one mówią, czym fundacja rodzinna może się zajmować, jakie ma obowiązki i kiedy może korzystać z ulg podatkowych. Duże znaczenie mają tu zmiany w CIT, bo fundacje rodzinne rozliczają się według osobnych zasad, w tym mogą korzystać ze zwolnienia z CIT (zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 25 ustawy o CIT) dla dochodów z działalności mieszczącej się w dozwolonym zakresie.

Przepisy o fundacjach rodzinnych jasno wyznaczają też granice działalności gospodarczej. Jeśli fundacja wyjdzie poza dozwolony zakres, może stracić preferencje i zapłacić sankcyjny CIT w stawce 25% (art. 24r ustawy o CIT). Dlatego warto dobrze znać te zasady już na etapie zakładania fundacji i planowania wypłat.

Trzeba też pamiętać o możliwych zmianach w przyszłości. Trwa przegląd ustawy o fundacji rodzinnej, a to może oznaczać korekty w opodatkowaniu. Obecnie (sierpień 2026 r.) trwają prace nad propozycją Ministerstwa Finansów mającą na celu m.in. zmiany w przepisach dot. PIT i CIT. To znaczy, że zasady podatkowe mogą niedługo się zmienić, więc analizując fundację rodzinną, trzeba brać pod uwagę nie tylko obecne przepisy, ale też to, co może wejść w życie w najbliższych miesiącach.

Jakie podatki dotyczą fundacji rodzinnej?

Fundacja rodzinna w Polsce podlega kilku podatkom, ale każdy z nich działa trochę inaczej. Największe znaczenie mają CIT i PIT.

Na początek warto uporządkować najważniejsze zasady:

zwolnienie z CIT obejmuje bieżące dochody z dozwolonej działalności gospodarczej,
25% CIT pojawia się wtedy, gdy fundacja wyjdzie poza zakres działalności dopuszczony ustawą,
15% CIT trzeba zapłacić przy wypłacie świadczeń dla beneficjentów oraz przy likwidacji fundacji,
0% PIT przysługuje najbliższej rodzinie fundatora, czyli tzw. grupie zero,
15% PIT dotyczy pozostałych beneficjentów.

W praktyce fundacja rodzinna korzysta ze zwolnienia z CIT od bieżących dochodów z dozwolonej działalności gospodarczej. Oznacza to, że dywidendy, odsetki i inne zyski kapitałowe nie są na bieżąco objęte tym podatkiem. To zwolnienie działa jednak tylko wtedy, gdy fundacja mieści się w granicach wyznaczonych przez ustawę. Jeśli je przekroczy, pojawia się 25% CIT.

Inaczej wygląda opodatkowanie świadczeń wypłacanych beneficjentom. Gdy fundacja przekazuje pieniądze albo inne korzyści, musi zapłacić 15% CIT. Taki sam podatek obowiązuje też przy likwidacji fundacji. To osobne obciążenie, związane z wypłatą świadczeń, a nie z samym posiadaniem majątku.

Po stronie beneficjentów ważny jest również PIT. Najbliższa rodzina fundatora, czyli grupa zero (m.in. małżonek, dzieci, rodzice, rodzeństwo) płaci 0% PIT od otrzymanych świadczeń. Pozostali beneficjenci muszą już liczyć się z 15% PIT. W praktyce ten sam transfer z fundacji może więc zostać opodatkowany inaczej, zależnie od stopnia pokrewieństwa.

Podatnicy: fundacja, beneficjent, fundator

W systemie podatkowym fundacji rodzinnej są 3 ważne podmioty: fundacja, beneficjent i fundator. Każdy rozlicza się trochę inaczej, ze względu na inny rodzaj podatku.

Fundacja rodzinna jest podatnikiem CIT. Przy bieżących dochodach z dozwolonej działalności korzysta jednak ze zwolnienia z tego podatku. CIT pojawia się dopiero wtedy, gdy fundacja wypłaca świadczenia beneficjentom lub gdy wyjdzie poza ustawowy zakres działalności.

Beneficjent to osoba, która otrzymuje świadczenia z fundacji rodzinnej. Opodatkowanie świadczeń zależy od stopnia pokrewieństwa z fundatorem.

Fundator to osoba fizyczna, która zakłada fundację i wnosi do niej majątek. Samo przekazanie majątku do fundacji jest neutralne podatkowo. Nie powstaje wtedy podatek dochodowy, VAT ani PCC. Fundator może też korzystać ze zwolnień podatkowych przy świadczeniach dla siebie i najbliższej rodziny.

W praktyce oznacza to, że każdy uczestnik tego systemu działa według innych zasad. Fundacja rozlicza CIT, beneficjent PIT, a fundator ma szczególną pozycję, bo przy wniesieniu majątku i świadczeniach dla rodziny korzysta z preferencji podatkowych.

Kiedy powstaje obowiązek podatkowy?

Obowiązek podatkowy fundacji rodzinnej pojawia się przede wszystkim wtedy, gdy fundacja wypłaca świadczenia beneficjentom albo jest likwidowana. Do tego momentu korzysta ona z neutralności podatkowej w odniesieniu do bieżących dochodów z dozwolonej działalności. W praktyce oznacza to, że samo osiąganie przychodów, takich jak dywidendy, najem czy sprzedaż udziałów, nie wywołuje od razu obowiązku zapłaty CIT, o ile fundacja działa w granicach ustawy.

Po stronie beneficjenta moment powstania obowiązku podatkowego zależy od otrzymania świadczenia. Dla osób spoza grupy zero oznacza to obowiązek zapłaty PIT. Jeśli świadczenie trafia do najbliższej rodziny fundatora, można skorzystać ze zwolnienia z PIT.

Nieco inaczej wygląda sytuacja fundacji rodzinnej w organizacji. Jeśli nie zostanie wpisana do rejestru fundacji rodzinnych w ciągu 6 miesięcy od powstania, traci prawo do zwolnienia z CIT. W takim przypadku obowiązek podatkowy liczy się od dnia ustanowienia fundacji, a nie od momentu wpisu do rejestru.

Sprzedaż udziałów i nieruchomości a podatki w fundacji rodzinnej

Sprzedaż udziałów i nieruchomości mieści się w dozwolonej działalności gospodarczej fundacji rodzinnej, o ile nie zakupiono/wniesiono majątku z przeznaczeniem na szybką odsprzedaż (np. w ramach spekulacji na rynku mieszkaniowym).

Tak więc dochód ze zbycia mienia, czyli także ze sprzedaży udziałów i nieruchomości, korzysta ze zwolnienia z CIT, o ile fundacja działa zgodnie z ustawy. W praktyce daje to sporą swobodę przy porządkowaniu majątku. Fundacja może sprzedać udziały w spółce, lokal użytkowy, grunt albo budynek i nie zapłaci od takiej transakcji bieżącego podatku dochodowego. Środki zostają w fundacji i mogą dalej pracować na kolejne inwestycje.

Ryzyko działalności niedozwolonej

Fundacja rodzinna może działać tylko w granicach wyznaczonych przez ustawę. Jeśli zacznie prowadzić zwykłą działalność produkcyjną, handlową albo usługową poza katalogiem wymienionym w art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej, wchodzi w niedozwoloną działalność i od razu pojawia się ryzyko podatkowe. Najdotkliwszą konsekwencją jest sankcyjna stawka CIT 25%, która obejmuje dochody z takich działań.

Katalog obejmuje tylko ściśle wskazane czynności. Należą do nich przede wszystkim:

wynajem,
dzierżawa,
zbycie mienia nabytego nie w celu dalszej odsprzedaży,
obrót papierami wartościowymi.

Kłopot zaczyna się wtedy, gdy fundacja działa jak zwykła firma. Może to być na przykład regularny handel towarami albo szybki obrót nieruchomościami i udziałami nastawiony na zysk z odsprzedaży. Taki model może zostać uznany za działalność niedozwoloną, nawet jeśli formalnie wpisano go do dokumentów fundacji.

Ryzyko rośnie też wtedy, gdy działania wyglądają na sztuczne obchodzenie przepisów. Chodzi na przykład o szybkie transfery majątku albo operacje mające na celu jedynie optymalizację podatkową. W takich sytuacjach organy podatkowe mogą sięgnąć po klauzulę GAAR, czyli przepis przeciw unikaniu opodatkowania. Efektem bywa zakwestionowanie rozliczeń i niekorzystne skutki podatkowe dla fundacji.

Dlatego statut fundacji i zakres jej działań trzeba przygotować bardzo dokładnie. Dobre zaplanowanie pozwala trzymać się dozwolonego katalogu czynności i nie wchodzić w obszar, w którym pojawia się sankcyjny CIT 25% oraz spór z fiskusem.

Dokumentacja i ewidencje podatkowe w fundacji rodzinnej

Bez rzetelnych zapisów trudno pokazać, skąd pochodzi majątek, jakie świadczenia trafiły do beneficjentów i czy fundacja działała w granicach dozwolonej działalności. Chodzi więc nie tylko o porządek w dokumentacji, ale przede wszystkim o dowód, że zwolnienia i stawki podatkowe zastosowano prawidłowo.

Najważniejsza jest ewidencja majątku wniesionego do fundacji. Powinna pokazywać skład majątku, jego wartość i sposób przekazania. To szczególnie ważne przy funduszu założycielskim, bo właśnie od niego zaczyna się cała konstrukcja podatkowa fundacji rodzinnej. Jeśli fundacja przyjmuje udziały, nieruchomości, pieniądze albo inne aktywa, każdy taki składnik powinien mieć potwierdzenie w dokumentach źródłowych.

Drugi obszar to ewidencje podatkowe związane z działalnością fundacji. Dobrze, jeśli rozdzielają przychody i koszty z aktywności dozwolonej od tych, które mogą budzić wątpliwości. Taki podział ma znaczenie przy ocenie, czy fundacja korzysta ze zwolnienia z CIT, czy doszło do działalności niedozwolonej. W razie kontroli liczą się nie ogólne opisy, ale konkretne wpisy, daty, kwoty i podstawa gospodarcza każdej operacji.

Duże znaczenie ma też dokumentowanie wypłat dla beneficjentów. Fundacja powinna mieć zapis, kto otrzymał świadczenie, w jakiej kwocie i z jakiego tytułu. Trzeba również wskazać, do jakiej grupy podatkowej należy beneficjent. Od tego zależy stawka PIT.

Taki komplet materiałów ułatwia pokazanie, że fundacja działała zgodnie z ustawą i nie przekroczyła dozwolonego zakresu działalności. Przy sporze z organem podatkowym to często pierwszy zestaw dokumentów, po który sięga kontrola.

Warto również archiwizować uzasadnienia dla bardziej złożonych decyzji. Chodzi na przykład o transakcje z podmiotami powiązanymi, zmiany w strukturze majątku albo operacje, które mogą wzbudzić pytania pod kątem GAAR. Jeśli dokumenty pokazują logikę działania, cel gospodarczy lub powiązanie decyzji z szerszym planem sukcesji, łatwiej obronić rozliczenia podatkowe fundacji rodzinnej w sytuacjach będących na granicy dozwolonej działalności.