Reforma rolna – skuteczna reprywatyzacja nadal możliwa mimo wyroku NSA

Na stronach Naczelnego Sądu Administracyjnego pojawiło się uzasadnienie wyroku w głośnej sprawie reprywatyzacji majątku w Michałowicach. Wbrew pojawiającym się informacjom, sprawy dotyczące reprywatyzacji dawnych majątków ziemskich nadal mogą być skutecznie prowadzone w imieniu spadkobierców przedwojennych właścicieli. Wydany w sprawie majątku Michałowice wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego I OSK 1279/18 dotyczy tylko i wyłącznie szczególnej sytuacji, gdy badanie legalności nacjonalizacji odbyło się już wcześniej, za czasów PRL. Nie ma to jednak wpływu na postępowania prowadzone obecnie przed organami administracji publicznej w sprawach o niepodpadanie nieruchomości pod dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej.
W dalszym ciągu możliwe jest zatem dochodzenie praw i roszczeń związanych z nieruchomościami, które po II Wojnie Światowej zostały przejęte w ramach reformy rolnej.

Zwrot wywłaszczonych nieruchomości – 3 lata na dochodzenie roszczeń

Rząd prowadzi prace nad zmianą przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami dotyczących zwrotu nieruchomości wywłaszczonej. Część nowych regulacji umożliwi na nowo dochodzenie praw do nieruchomości również tym, którym wcześniej odmówiono zwrotu. Z kolei inne zmiany wprowadzają terminy ograniczające możliwość zwrotu nieruchomości. Do ustawy o gospodarce nieruchomościami ma zostać wprost wprowadzona zasada, że zwrotu nieruchomości może się domagać każdy z byłych współwłaścicieli lub ich spadkobierców – stosownie do wysokości swojego udziału we współwłasności albo udziału w spadku.

Szczególnie istotne są zmiany dotyczące nieruchomości, które zostały wywłaszczone 20 lub więcej lat przed wejściem w życie nowelizacji ustawy o gospodarce nieruchomościami. Poprzedni właściciele nieruchomości lub ich spadkobiercy będą mieć 3 lata na złożenie wniosku o zwrot nieruchomości lub jej części. Po upływie 3 lat od wejścia w życie ustawy, bezpowrotnie utracą oni możliwość domagania się zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Osoby, które nie uzyskały zwrotu ze względu na brak występowania w postępowaniu wszystkich spadkobierców lub współwłaścicieli, będą mogły ponownie złożyć wniosek o zwrot – również w terminie 3 lat od wejścia w życie ustawy.

Projekt rządowy przewiduje dodaje możliwość zwrotu nieruchomości także w przypadku, gdy do wywłaszczenia doszło w formie sprzedaży lub zamiany nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, gminy lub powiatu, na podstawie art. 114 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Dotyczyć to będzie także tych osób, które złożyły już wcześniej stosowny wniosek, lecz odmówiono im zwrotu nieruchomości.

Przez 3 lata od wejścia w życie nowelizacji, zwrotu nieruchomości będzie mogło się domagać wiele osób, których roszczenia były wcześniej pomijane. Zmian można spodziewać się już w 2019 roku.

Zwrot zespołu pałacowo-parkowego – reprywatyzacja

Kancelaria, występując w imieniu spadkobierców przedwojennego właściciela nieruchomości, uzyskała decyzję Wojewody Wielkopolskiego stwierdzającą, że położony w miejscowości w południowej Wielkopolsce zespół pałacowo-parkowy nie podpadał pod działanie przepisów dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej. Wojewoda orzekł, że nieruchomość stanowiąca zespół pałacowo-parkowy nie miała charakteru rolnego i nie mogła zostać przejęta przez Skarb Państwa po zakończeniu II Wojny Światowej. Decyzja nie jest ostateczna.

Zwrot nieruchomości – reforma rolna

Kancelaria wszczęła sprawę reprywatyzacyjną, tym razem dotyczącą rezydencji w podpoznańskiej miejscowości. Dotychczasowe działania kancelarii objęły kwerendę w archiwach i pozyskanie niezbędnych dokumentów przemawiających za tym, iż nieruchomość nie podpadała pod działanie dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Mec. Tomasz Przybecki zgłosił się jako pełnomocnik spadkobiercy przedwojennego właściciela nieruchomości i wezwał obecnych posiadaczy rezydencji do jej wydania oraz zapłaty wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości. Nieruchomość została przejęta przez Skarb Państwa, choć z racji swojego rezydencjonalnego charakteru nigdy nie mogła być przeznaczona na cele produkcji rolnej. Obecnie willa wykorzystywana jest jako urząd gminy.

Prawomocny wyrok w sprawie reprywatyzacji przedsiębiorstwa

Kancelaria uzyskała prawomocny wyrok w sprawie dotyczącej znacjonalizowanego po II Wojnie Światowej prywatnego przedsiębiorstwa. W ramach postępowania sądowego kluczowe znaczenie miały opinie dwóch różnych biegłych powołanych do sprawy. Ostatecznie sąd zasądził od Skarbu Państwa na rzecz każdego ze spadkobierców kwotę przypadającą na jego udział spadkowy. Dochodzenie odszkodowania za odebrane po II Wojnie Światowej przedsiębiorstwa jest nadal możliwe, nawet pomimo upływu blisko 70 lat od ich nacjonalizacji.

Zwrot obrazów – prawomocny wyrok

Po przeprowadzeniu rozprawy Sąd Okręgowy w Poznaniu oddalił apelację Muzeum Narodowego w Poznaniu i tym samym podtrzymał wyrok sądu I instancji nakazujący pozwanemu wydać naszym klientom trzy obrazy bezprawnie przetrzymywane w zbiorach muzeum. Ten prawomocny wyrok wieńczy wieloletnie starania arystokratycznej rodziny o zwrot portretów ich przodków. Pozwane muzeum kwestionowało proweniencję spornych dzieł sztuki oraz broniło się zarzutem przedawnienia. Zarzut ten nie utrzymał się jednak w procesie – sądy obu instancji podzieliły stanowisko kancelarii, że podniesienie tego zarzutu stanowi nadużycie prawa i jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 5 Kodeksu cywilnego). Wyrok przywraca sprawiedliwość i oddaje spadkobiercom przedwojennych właścicieli część dóbr zrabowanych przez komunistyczną władzę.

Reprywatyzacja – decyzja Wojewody Kujawsko-Pomorskiego.

Kancelaria uzyskała w postępowaniu przed Wojewodą Kujawsko-Pomorskim korzystną dla klienta decyzję, w której organ ten stwierdził, iż część nieruchomości ziemskiej, stanowiąca zespół pałacowo-parkowy, nie podpadała pod działanie przepisów dekretu PKWN z dnia 6.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W postępowaniu udało się wykazać, że część nieruchomości nie miała charakteru rolnego, a budynek pałacu służył wyłącznie celom mieszkalnym i rekreacyjnym przedwojennych właścicieli nieruchomości. To już kolejna pozytywna decyzja uzyskana w sprawach dotyczących zwrotu majątku ziemskiego przed spadkobierców dawnych właścicieli. Decyzja nie jest ostateczna. Obiekt użytkowany jest przez dom pomocy społecznej.

 

Korzystna decyzja wojewody – zespół pałacowo-parkowy

Po relatywnie krótkim postępowaniu sukcesem zakończyły się starania klientów o odzyskanie zespołu dworskiego w Kobylnikach. Wojewoda Wielkopolski wydał decyzję stwierdzającą, że część pałacowo-parkowa majątku w Kobylnikach (powiat  kościański) nie była objęta przepisami dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Sprawa wymagała przesłuchania świadków oraz przedłożenia wstępnego projektu podziału nieruchomości. Wojewoda podzielił argumentację, że skupiona wokół pałacu część mieszkalna majątku stanowiła odrębną, niezależną od części rolnej nieruchomość, w związku z czym zespół pałacowo-parkowy nie mógł zostać zgodnie z prawem przejęty przez Skarb Państwa w trakcie reformy rolnej. Decyzja jest nieostateczna.

Reprywatyzacja – zwrot nieruchomości przejętej podczas reformy rolnej

Kancelaria uzyskała pozytywną decyzję dotyczącą nieruchomości przejętych przez Skarb Państwa w ramach reformy rolnej. Po rozpoznaniu złożonego przez kancelarię odwołania od decyzji Wojewody, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zgodził się z przedstawioną w odwołaniu argumentacją i orzekł, że nieruchomość nie miała charakteru rolnego, w związku z czym nie podpadała pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej z dnia 6 września 1944 roku. W trakcie postępowania administracyjnego w tej sprawie kancelaria złożyła skargę na bezczynność organu, która spotkała się z aprobatą sądu administracyjnego. Wyrok sądu orzekający rażącą bezczynność organu przyspieszył postępowanie przed Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi, który w wyznaczonym przez sąd terminie wydał korzystną dla klientów kancelarii decyzję. Decyzja Ministra będzie stanowić dla spadkobierców podstawę wpisu do księgi wieczystej. Sprawa dotyczyła nieruchomości budynkowej znajdującej się w obrębie założenia pałacowego. Sam zespół pałacowo parkowy został zwrócony wcześniej, natomiast przedmiotowe postępowaniu dotyczyło wyłącznie jednego budynku.

Plany miejscowe - skarga do WSA