Korzystna decyzja wojewody – zespół pałacowo-parkowy

Po relatywnie krótkim postępowaniu sukcesem zakończyły się starania klientów o odzyskanie zespołu dworskiego w Kobylnikach. Wojewoda Wielkopolski wydał decyzję stwierdzającą, że część pałacowo-parkowa majątku w Kobylnikach (powiat  kościański) nie była objęta przepisami dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Sprawa wymagała przesłuchania świadków oraz przedłożenia wstępnego projektu podziału nieruchomości. Wojewoda podzielił argumentację, że skupiona wokół pałacu część mieszkalna majątku stanowiła odrębną, niezależną od części rolnej nieruchomość, w związku z czym zespół pałacowo-parkowy nie mógł zostać zgodnie z prawem przejęty przez Skarb Państwa w trakcie reformy rolnej. Decyzja jest nieostateczna.

Reprywatyzacja – zwrot nieruchomości przejętej podczas reformy rolnej

Kancelaria uzyskała pozytywną decyzję dotyczącą nieruchomości przejętych przez Skarb Państwa w ramach reformy rolnej. Po rozpoznaniu złożonego przez kancelarię odwołania od decyzji Wojewody, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zgodził się z przedstawioną w odwołaniu argumentacją i orzekł, że nieruchomość nie miała charakteru rolnego, w związku z czym nie podpadała pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej z dnia 6 września 1944 roku. W trakcie postępowania administracyjnego w tej sprawie kancelaria złożyła skargę na bezczynność organu, która spotkała się z aprobatą sądu administracyjnego. Wyrok sądu orzekający rażącą bezczynność organu przyspieszył postępowanie przed Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi, który w wyznaczonym przez sąd terminie wydał korzystną dla klientów kancelarii decyzję. Decyzja Ministra będzie stanowić dla spadkobierców podstawę wpisu do księgi wieczystej. Sprawa dotyczyła nieruchomości budynkowej znajdującej się w obrębie założenia pałacowego. Sam zespół pałacowo parkowy został zwrócony wcześniej, natomiast przedmiotowe postępowaniu dotyczyło wyłącznie jednego budynku.

Zwrot zespołów parkowo-pałacowych – nowe sprawy

Kancelaria zainicjowała dwa nowe postępowania administracyjne zmierzające do uznania, że zespoły parkowo-pałacowe w województwie kujawsko-pomorskim oraz południowej Wielkopolsce nie podpadały pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Kilkumiesięczne działania prawników kancelarii pozwoliły na skompletowanie niezbędnych dokumentów, kwerendę w archiwach i przygotowanie wniosków do wojewody. Celem obu postępowań jest wykazanie, że oba zespoły parkowo-pałacowe nie mogły być wykorzystywane na cele reformy rolnej i pełniły funkcję wyłącznie rezydencjonalną. Uzyskanie pozytywnej decyzji administracyjnej otworzy klientom kancelarii drogę do zwrotu obiektów w naturze lub odszkodowania.

Reprywatyzacja – pozytywna decyzja wojewody

Spadkobiercy przedwojennych właścicieli zespołu pałacowo parkowego reprezentowani przez kancelarię uzyskali pozytywną decyzję wojewody stwierdzającą, że zespół pałacowo-parkowy nie był objętym działaniem przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Po przesłuchaniu licznych świadków oraz przeprowadzeniu dowodu z archiwalnych dokumentów uznano argumentację kancelarii, że część rezydencjonalna majątku była niezależna od części folwarcznej i jako taka nie mogła być wykorzystana na cele reformy rolnej. Decyzja nie jest ostateczna.

Reprywatyzacja – postępowania przed wojewodą

Kancelaria opracowała i złożyła do wojewody wielkopolskiego wnioski dotyczące trzech zespołów parkowo-pałacowych. Celem wszczętych postępowań jest uzyskanie decyzji administracyjnej stwierdzającej, że część rezydencjonalna dawnych majątków ziemskich nie podpadała pod przepisy dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Uzyskanie pozytywnych decyzji umożliwia rozpoczęcie starań o wpis dawnych właścicieli do księgi wieczystej.

Reprywatyzacja – zwrot pałacu

Adwokat Tomasz Przybecki działając na rzecz jednej z wielkopolskich rodzin ziemiańskich po żmudnym postępowaniu uzyskał korzystną decyzję administracyjną Wojewody Wielkopolskiego stwierdzającą, że zespół parkowo-pałacowy nie był objęty przepisami dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Decyzja jest prawomocna i umożliwia w tym konkretnym przypadku dokonanie wpisu do księgi wieczystej i w konsekwencji swobodne rozporządzanie nieruchomością.

Wywłaszczenia – specustawa Euro 2012

Kancelaria reprezentuje właścicieli gruntów, którzy zostali wywłaszczeni na potrzeby rozbudowy ul. Grunwaldzkiej w ramach przedsięwzięcia Euro 2012. W związku z faktem, że negocjacje z inwestorem zakończyły się fiaskiem, postępowanie w przedmiocie ustalenia odszkodowania toczy się przed wojewodą. Aktualnie spór ogniskuje się wokół operatów szacunkowych sporządzonych w celu ustalenia odszkodowania, których wyniki nie prowadzą do pełnego naprawienia szkody wyrządzonej klientom.

Odrębny zagadnieniem jest kwestia podatku od towarów i usług (VAT) w sytuacji gdy podmiotem wywłaszczonym jest czynny podatnik VAT w rozumieniu art. 15 VATU. W takiej sytuacji przeniesienie własności nieruchomości wskutek wydania decyzji lokalizacyjnej traktowane jest jako dostawa towarów, a kwota odszkodowania ustalona przez wojewodę jest traktowana jako kwota brutto, od której wywłaszczony podatnik VAT musi odprowadzić podatek. W tej sytuacji konieczne jest wydanie decyzji ustalającej odszkodowania w takiej kwocie, aby obejmowała ona również podatek VAT.

Reforma rolna – uchwała NSA przywraca drogę administracyjną odzyskiwania majątków

W dniu 10 stycznia 2011 Naczelny Sąd Administracyjny podjął uchwałę (sygn. akt I OPS 3/10), w której zaprezentowano stanowisko, że par. 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51, ze zm.) może być nadal podstawą prawną wszczynania i prowadzenia postępowań przed wojewodą o ustalenie, że nieruchomość ziemska lub jej część nie podpadała pod przepisy dekretu o reformie rolnej. Uchwała ta ma fundamentalne znaczenie dla spadkobierców byłych właścicieli ziemskich, którzy od czasu postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 marca 2010 roku w sprawie P 108/08 skazani byli na drogę postępowania cywilnego, co wiązało się z wieloma niedogodnościami. Analiza powyższej uchwały NSA pozwoli odpowiedzieć na pytanie jaką drogę powinni obecnie obrać ci właściciele, co do których wojewodowie prawomocnie umorzyli postępowania administracyjne odsyłając ich na drogę postępowania sądowego. W grę wchodzi ponowne złożenie wniosku, wznowienie postępowania albo uchylenie decyzji umarzającej. Więcej informacji można znaleźć w relacjach prasowych.

Reforma rolna – postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z 1 marca 2010 roku utrudni odzyskiwanie majątków przejętych przez państwo

więcej: http://www.rp.pl/artykul/445926_Urzedy_juz_nie_beda__zwracaly_palacow.html

Dziś opublikowane zostało uzasadnienie postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 marca 2010 roku w sprawie P 108/08. Przedmiotem badania Trybunału był § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51, ze zm.).Na przepis ten kancelaria powoływała się w postępowaniach reprywatyzacyjnych prowadzonych w imieniu naszych klientów – byłych właścicieli ziemskich.

Do tej pory klienci występowali do urzędów wojewódzkich o stwierdzenie, że dana nieruchomość albo jej część nie była objęta przepisami dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Dotyczyło to w szczególności tzw. zespołów pałacowo-parkowych, które w większości przypadków nie mogły być wykorzystane na cele reformy rolnej, a zatem zostały niesłusznie przejęte przez Skarb Państwa w latach czterdziestych. Uzyskanie decyzji administracyjnej, stwierdzającej że zespół pałacowo-parkowy nie był objęty przepisami dekretu otwierało drogę byłym właścicielom do sądowego zwrotu utraconych majątków, m.in. w drodze powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Do tej pory obowiązywał więc model w którym organy administracji weryfikowały czy nieruchomość słusznie była objęta reformą rolną, a następnie sądy na podstawie decyzji administracyjnej przywracały stan zgodny z prawem w księdze wieczystej.

Taki model postępowania został zakwestionowany przez Trybunał Konstytucyjny w omawianym postanowieniu. Trybunał uznał, że § 5 rozporządzenia wykonawczego do dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej utracił moc obowiązującą już 1958 roku. Według Trybunału nie można mówić o samodzielnej mocy obowiązującej przepisu rozporządzeń wykonawczych do dekretu, a zatem organy administracji nie mają podstawy prawnej do wydawania decyzji stwierdzających czy dana nieruchomość była faktycznie objęta przepisami dekretu o reformie rolnej, skoro dekret ten został już „skonsumowany” i nie może być nadal stosowany. Najnowsze postanowienie Trybunału ma fundamentalne znaczenie dla obecnie toczących się postępowań. Zgodnie z danymi przekazanymi przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi od 1990 r. do końca I półrocza 2009 r. do Ministerstwa wpłynęło 17 081 spraw związanych z rewindykacją nieruchomości przejętych na rzecz Skarbu Państwa. W sierpniu 2009 r. na rozpatrzenie oczekiwało 2 345 spraw.

Wskutek postanowienia TK wszystkie postępowania prowadzone przez wojewodów oraz Ministra zostaną umorzone. W ocenie Trybunału nie ma bowiem podstawy prawnej do wydawania decyzji przez organy administracji. Byli właściciele majątków ziemskich zostaną zmuszeni do występowania na drogę sądową, gdzie w ramach powództwa o ustalenie albo uzgodnienie treści księgi wieczystej będą mieli obowiązek udowodnienia, że zabrane im nieruchomości nie mogły być wykorzystane na cele reformy rolnej, a zatem zostały niesłusznie przejęte przez państwo. Z jednej strony taki tryb może okazać się szybszy, ponieważ nie będzie już konieczne wszczynanie postępowania administracyjnego, a po otrzymaniu decyzji, postępowania cywilnego przed sądem. Ten praktyczny aspekt został uwzględniony przez Trybunał. Z drugiej strony nikt nie uwzględnił drastycznych konsekwencji procesowych związanych z koniecznością uiszczenia opłaty sądowej od pozwu. Przed postanowieniem TK postępowanie administracyjne było wolne od opłat, a byli właściciele mieli szansę wcześniejszego sprawdzenia czy rzeczywiście zespół parkowo-pałacowy nie był objęty przepisami o reformie rolnej. Wskutek orzeczenia TK byli właściciele od razu muszą uiścić bardzo wysoką opłatę sądową, nie mając takiej pewności jak wcześniej, że rzeczywiście ich racje zostaną uznane. Negatywne konsekwencje wyroku TK wiążą się również z rozkładem ciężaru dowodowego. W poprzednim modelu postępowanie administracyjne zakładało, że wojewoda z urzędu zobligowany jest do wszechstronnego rozważenia sprawy i uzyskania stosownych dokumentów. Wskutek orzeczenia TK cały ciężar dowodowy został przerzucony na byłych właścicieli ziemskich, którzy mają o wiele mniejszej możliwości pozyskania dokumentów niż organy administracji.

Kontrowersje budzą również skutki postanowienia Trybunału odnośnie spraw już zakończonych. Skoro Trybunał uznał, że § 5 rozporządzenia utracił moc obowiązującą kilkadziesiąt lat temu, to w konsekwencji wszystkie decyzje wojewodów od roku 1990 wydawane były bez podstawy prawnej. Taki stan rzeczy rodzi naturalne pytanie czy nie stanowi to przesłanki wznowienia postępowań administracyjnych albo stwierdzenia nieważności wydanych decyzji.

Niewątpliwie postanowienie Trybunału porządkuje procedury związane ze zwrot znacjonalizowanych majątków ziemskich, jednak bilans zmian jest niekorzystny dla byłych właścicieli, dla których pozostała wyłącznie droga sądowa, związana z wysokimi opłatami oraz sformalizowaną procedurą.

Zwrot obrazów - prawomocny wyrok